De vrouwelijke cyclus en hormonen
Vanaf de puberteit tot aan de menopauze produceren de eierstokken tijdens elke menstruatiecyclus eicellen, die worden vrijgegeven voor bevruchting. Na een cyclus zonder bevruchting word je ongesteld. Tijdens de menstruatiecyclus maakt het lichaam ook hormonen aan. Een hormoon is een soort boodschapper die vervoerd wordt via het bloed. Er bestaan heel veel soorten hormonen voor verschillende processen in het lichaam. De eierstokken produceren drie belangrijke hormonen: oestrogeen, progesteron en testosteron.
- Oestrogeen zorgt voor de verdikking van het baarmoederslijmvlies en is ook verantwoordelijk voor de vrouwelijke kenmerken, zoals de borsten en de heupen. Het hormoon speelt ook een belangrijke rol in heel wat andere lichaamsdelen. Zo reguleren oestrogenen de lichaamstemperatuur en de cholesterolproductie, houden ze de botdichtheid op peil, bevorderen metabole processen, houden de vagina vochtig en versterken de vaginawand...
- Progesteron maakt de baarmoeder klaar om een toekomstig embryo te ontvangen en het verhindert dat de baarmoeder contracties krijgt.
- Testosteron is het mannelijk hormoon dat verantwoordelijk is voor haargroei, ontwikkeling van spiermassa en speelt een rol in het seksuele verlangen.
De 3 fasen van de menopauze
De perimenopauze start enkele jaren voor de menopauze. Het is een natuurlijke periode die de geleidelijke afname van de vrouwelijke vruchtbaarheid aangeeft. Tijdens de perimenopauze wordt de menstruatiecyclus onregelmatig en is er sprake van hormonale schommelingen. Hierdoor kunnen klachten zoals nachtelijk zweten, pijnlijke borsten, stemmingswisselingen... optreden. De perimenopauze start gemiddeld rond de leeftijd van 47,5 jaar en duurt doorgaans 3 tot 4 jaar. Bij sommige vrouwen start de perimenopauze vroeger.
De menopauze treedt in als de eierstokken volledig stoppen met werken en ook de menstruatie definitief stopt. We spreken van de menopauze vanaf het moment dat er 12 maanden geen menstruatie meer heeft plaats gevonden. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen in de menopauze gaan is 51 jaar.
De postmenopauze is de periode na de menopauze. Bij de meeste vrouwen zullen de klachten geleidelijk aan afnemen nadat opnieuw een hormonaal evenwicht is bereikt.
Wat veroorzaakt de menopauze?
Naarmate een vrouw ouder wordt, geraakt de voorraad aan eicellen waarmee ze geboren wordt, uitgeput. Zodra er geen eitjes meer zijn, stopt de menstruatiecyclus en wordt er door onze eierstokken geen oestrogeen en progesteron meer geproduceerd. Bij sommige vrouwen is er sprake van vroegtijdige menopauze. We maken hierbij een onderscheid tussen:
- Geïnduceerde menopauze: de vrouw gaat vroegtijdig in menopauze door een medische behandeling, bijvoorbeeld chemotherapie, radiotherapie, het verwijderen van de eierstokken…
- Spontane vroegtijdige menopauze of voortijdig falen van de eierstokken. Dit komt ongeveer voor bij 2% van de vrouwen. Behandeling met hormoonsubsitutietherapie is noodzakelijk.
Wat kan je ervaren tijdens de menopauze?
Hoewel de menopauze doorgaans een natuurlijk onderdeel is van het leven van een vrouw, neemt dit niet weg dat het een ingrijpende en uitdagende periode kan zijn. De vrouw kan verschillende symptomen ondervinden. Die zijn niet noodzakelijk ernstig, maar kunnen wel vervelend zijn in het dagelijkse leven. De duur ervan varieert van enkele maanden tot meerdere jaren. De klachten beginnen niet allemaal samen aan het begin van de perimenopauze, maar kunnen variëren doorheen het verloop. Sommige vrouwen hebben heel veel klachten, anderen bijna geen. Mogelijke klachten zijn:
- Opvliegers
- Nachtelijke zweten en slaapproblemen
- Stemmingsstoornissen
- Spier- en gewrichtspijnen
- Urinewegproblemen
- Vaginale droogte
- Veranderingen in seksualiteit
- …
Daarnaast zijn er ook belangrijke aandoeningen die later in de menopauze kunnen ontstaan zoals osteoporose, hart- en vaatziekten en dementie.
Behandeling
De symptomen van de menopauze kunnen beïnvloed worden door een gezonde levensstijl. Evenwichtige voeding, regelmatige lichaamsbeweging en voldoende slaap en stressmanagement kunnen de klachten verminderen. Stoppen met roken is ten zeerste aanbevolen, omdat roken niet alleen het risico op hart- en vaatziekten en osteoporose verhoogt, maar ook klachten zoals opvliegers kan doen toenemen.
Hebben jouw klachten een grote impact op jouw levenskwaliteit, dan kan je arts ervoor kiezen om hormoonsubstitutie therapie (HST) voor te schrijven. Dat is een soort medicatie die de hormonen die de eierstokken niet langer produceren, vervangt.
De beslissing om te starten met HST kan je samen met jouw arts nemen en is afhankelijk van jouw gezondheidstoestand, de ernst van de symptomen en jouw wensen. Niet iedere vrouw komt hiervoor in aanmerking.
